© J.C. Terluin - 2009

Saco Teyens, of ook wel Saco van Teyens, wordt in 1601 geboren te Beetsterzwaag. Hij volgt in 1621 zijn vader op als secretaris van Opsterland na een degelijke opleiding. Hij is een ondernemend man, want samen met de grietman van Opsterland, Saco Fockens, naamgenoot en verwant, richt hij de Opsterlandse Veencompagnie op. Ze besluiten om een vaart te laten graven door Lippenhuizen en verder oost- en zuidwaarts. De hoogvenen in Opsterland worden aangepakt, maar ook in Schoterland, Smallingerland en Groningen. Men investeert veel geld in de vervening, maar het levert hun ook veel geld op. Hier is de basis gelegd van het Van Teyensfortuin. Zo is Saco ook vennoot van de veencompagnie van De Rottevalle, van de veencompagnie de Bakkevenen en compagnon van Nijesloot.

 

In 1624 trouwt hij met Antje Andringa uit Oldeboorn. Zij is de dochter van Tinco Andringa, grietman van Utingeradeel en Sytske Bennedr Sjoerda. Dit echtpaar krijgt maar liefst 12 kinderen, waarvan de helft jong sterft. De kindersterfte is hoog in die tijd. Gebrek aan hygiëne is de oorzaak van deze hoge zuigelingensterfte.

Ze laten in 1635 twee portretten schilderen en in datzelfde jaar ook één van hun zoon Teye.

Saco overlijdt in 1650 en wordt binnen de kerkmuren begraven. Antje overleeft haar man maar liefst 35 jaar en is binnen de familie duidelijk een autoriteit. Zij overlijdt in 1685 en van haar is een rouwbord bewaard gebleven, dat nu in de kerk van Nuis hangt. Het echtpaar heeft in het Van Teyenshuis gewoond, dat stond op de plaats van het huidige Bordena (Zie op het kaartje van Ockinga).

Over de erfenis van Saco en Antje is door de kinderen veel strijd geleverd. Over de verhoudingen binnen de familie is daar veel uit te halen.

Vijf van hun kinderen zijn gehuwd en hebben nageslacht gekregen.

Froukje van Teyens trouwde met Theothardus van Heloma, grietman van Aengwirden. Dit echtpaar kreeg drie kinderen. Theothardus is door een ongeluk in de Hoofdstraat van Beetsterzwaag om het leven gekomen. In een verslag staat dat de paarden op hol sloegen, Theothardus van de wagen viel en werd overreden. In een ander verhaal stond dat er een wiel van de wagen afschoot, waardoor Theothardus op de grond terecht kwam en de wagen over zijn hoofd heen reed. Dat gebeurde in 1657.

Jeltje van Teyens trouwde twee keer: 1. Anthonius Woltheri (ook wel Gualteri) waarbij zij drie kinderen kreeg, en 2. met Focke Fockes Eringa, secretaris van Smallingerland.

Teye van Teyens, die ongehuwd is gebleven en waar een schilderij van bestaat als kind van 5 jaar met zijn jachthond en familiewapen.

 

Foto’s Iconografisch Bureau, ’s-Gravenhage.

 

Teye heeft aan de Universiteit van Franeker filosofie en rechten gestudeerd. Hij volgde zijn vader in 1650 op als secretaris van Opsterland maar stierf reeds in 1654, 24 jaar oud.

Oene van Teyens is een echte houwdegen. Hij wordt militair en trouwt twee maal: 1. met Romelia Fockens, dochter van Saco Fockens, grietman van Opsterland en Lucia Siccama; 2. met Hyma Auwema, dochter van Iwo Auwema en Etta Coenders. Uit het eerste huwelijk werden 4 kinderen geboren, die allemaal als baby stierven. Tenslotte stierf Romelia ook in het kraambed. Van haar door en van de baby staat het volgende in de familiebijbel beschreven: ‘Den 17den aprilis 1674 is mijn veellieve huisfrou ’s morgens omtrent quartier voor vijf uiren seer Christelijck tot Beetsterswaeg inden Heere ontslaepen en is bij haer vader in den kelder geset ende begraven.’ Op de 13^de was zij bevallen van een zoon, die Saco werd gedoopt, maar op de 26^ste april overleed. ‘De 26sten dito is mijn voornoemde soontije Saco ’s morgens omtrent vijf uiren oock in den Heere gerust en in sijn moeders armen geleit ende also bij haeren ter aerde bestelt.’  Uit zijn tweede huwelijk zijn 12 kinderen geboren, waarvan er 9 binnen het eerste levensjaar overlijden. Van de overige drie kinderen trouwt de jongste zoon en krijgt nageslacht; zie Saco van Teyens (de jonge). De dochter Anna Ulcija van Teyens trouwt met Reint Eenens, een Gronings edelman. Dit echtpaar krijgt 6 kinderen waarvan 3 overlijden aan de kinderpokken evenals Anna Ulcija. In de bijbel staat deze aantekening: ‘Obiit neef Haijo Unico Eenens den 17den December 1730 in ‘t 22sten jaer sijnes ouderdoms. Obiit night Elisabeth Hijma Eenens den 20sten dito in ‘t 17 jaer haeres ouderdoms, obiit neef Willem Reint Eenens den 28sten dito in ‘t 11 jaer sijns ouderdoms aale drie aen de kinderpockens en sijn alle drie den 28sten dito op het choor van de kerk in de Nuis tussen de twee gestoeltens kist aan kist in stilte neergeset.’ Van Anna Ulcija staat er het volgende:

‘Den 3den decembris 1730 morgens klock halff een uir is mijn veel geliefde suster Anna Ulcia Eenens, geboren Teyens, olt 43 jaren 9 maanden en 8 dagen op ’t Huis ter Heil een quartier buiten de Leek aan de kinder pockens seer christelijk in den Heere ontslapen en is den 19den dito op ’t choor van de kerck in de Nuis op de linkerhant aldernacht haer lieve moeder in stilte neergeset.

Tinco van Teyens, geboren in 1643 en gehuwd in 1665 met Wiskjen Fockens, dochter van de grietman van Opsterland, Saco Fockens en Lucia Siccama. Tinco vervult het ambt van secretaris van Opsterland van 1665 tot 1667, het jaar dat hij stierf. Van hem wordt getuigd dat hij zeer trouw was is datgene wat hij ondernam. Zijn opleiding heeft hij genoten aan de universiteit te Franeker waar hij actief was in het bestuur van het studentengenootschap. Uit zijn korte huwelijk zijn geen kinderen bekend. Wiskjen Fockens is na de dood van Tinco hertrouwd met Albert Christoffel Hania, een militair die zijn sporen verdiend heeft in de verdediging van Friesland in het rampjaar 1672, toen onze Republiek werd overvallen door Frankrijk, Engeland, Munster en Keulen.

Binne of Benedictus van Teyens, geboren in 1646 te Beetsterzwaag. Benedictus is in het begin van zijn carrière militair, maar wordt in 1671 secretaris van Opsterland. Dat is hij tot zijn overlijden in 1678. Hij wordt begraven in de kerk van Beetsterzwaag. Hij trouwt met Lucia Fockens, dochter van de grietman van Opsterland, Saco Fockens en Lucia Siccama. Lucia overlijdt in 1685 en wordt bijgezet in de grafkelder van haar vader in het koor van de kerk te Beetsterzwaag. Benedictus en Lucia hebben 8 kinderen gekregen, waarvan de oudste en de jongste de volwassenheid hebben bereikt en zijn gehuwd. Zijn oudste kind, Romelia van Teyens, geboren in 1670, is gehuwd met Adriaan van Besten. Dit echtpaar kreeg één dochter, Etta Arnolda van Besten, die trouwde met haar achterneef Saco van Teyens (de jonge). Dit echtpaar komen we nog wel tegen. De jongste zoon, Saco van Teyens (de oude), geboren in 1676, heeft gestudeerd aan de universiteit van Groningen, is mede-gecommiteerde staat ten Landsdage, diaken en ouderling in de Hervormde kerk te Beetsterzwaag en gehuwd met Sytske Jansdochter. Dit echtpaar heeft hoogstwaarschijnlijk geen kinderen gekregen, waarmee deze tak van de Van Teyens uitsterft. Van Saco is een rouwbord bewaard gebleven, waarin hij het Van Teyenswapen combineert met het Fockenswapen. Als in 1692 de familie Fockens in mannelijke lijn uitsterft met het overlijden van Martinus Fockens, grietman van Opsterland, erft de familie Van Teyens het Fockensbezit, waaronder Fockensstate. Saco wil  wellicht deze erfenis van de Fockens een plaats geven in zijn wapen en voert dus het wapen van zijn moeder aan de linkerkant van het schild. Het is opmerkelijk dat drie Van Teyens-zonen huwen met drie Fockens-dochters! Men woonde in dezelfde plaats en wat is er gemakkelijker dat huwbare zonen huwbare dochters van eenzelfde stand trouwen. Zo heeft de familie Van Teyens zich in 1796 ontfermt over de rouwborden van de familie Fockens en deze een plaats gegeven in de Coendersborg, die door het huwelijk van Oene van Teyens met Hijma Auwema in handen van de Van Teyens viel.

 

De kinderen van Oene van Teyens en Hijma Auwema:

Yvo Bocke van Teyens: geboren 1694 te Beetsterzwaag. In de familiebijbel staat het volgende over hem vermeld: ‘Den 28sten aprilis 1694 den achtermiddags omtrent een uir sijnde een saterdaechs is mijn wel lieve huisfrou van een jonge zoon verlost ende is ’s anderen daegs in mijn presentie door mijn schoonsuster Wija Auwema te doop geholden en is door dominee Lidius Yvo Bocke gedoopt.’

Ivo wordt volmacht ten Landsdage genoemd in 1781 en ’82. Hij is niet gehuwd en heeft de leeftijd van 88 jaar bereikt. Op 22 juni 1782 is hij in de grafkelder in het koor van de kerk van Beetsterzwaag bijgezet.

Saco van Teyens (de jonge): geboren en gedoopt te Beetsterzwaag in 1697. Saco is volmacht ten Landsdage, ontvanger van de Opsterlandse Veencompagnie van 1739- 1774 administrateur en direkteur van de Folgera Veenen en ouderling van de Hervormde kerk te Beetsterzwaag. Een actief man die in 1774 op 77 jarige leeftijd overlijdt. Hij is getrouwd met zijn achternicht Etta Arnolda van Besten, dochter van Adriaan van Besten en Romelia van Teyens. ‘Den 8sten maaij 1718 heeft dominee Ulpianus van Sinderen mij, Saco van Teyens en de juffer Etta Arnolda van Besten in den houliken staat tot Beetsterswaagh bevestigt, mijn vrouw Etta A. van Besten is geboren 20 september tot ….’

Zij wonen op Fockensstate.

 

Fockensstate, gesticht in 1616 door Martinus Fockens, grietman van Opsterland en dat in 1879 vervangen werd door het huidige gebouw, een kleiner voorhuis van een boerderij.

 

In 1692 werd Fockensstate geërfd door de familie Van Teyens.

 

Foto uit: “Beetsterzwaag in beppe’s tijd”, door E. Huisman. Uitg. 1993.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Etta Arnolda van Besten overlijdt op 89 jarige leeftijd.

Zowel zij als haar man worden in de grafkelder in het koor van de kerk te Beetsterzwaag ‘sonder omstandigheit in stilte’ bijgezet.

Hun testament is in Beetsterzwaag opgemaakt en voorzien van een lakzegel, waarop het alliantiewapen het echtpaar Van Teyens-van Besten staat afgebeeld binnen een barokcartouche onder een eigenerfdenkroon: I en IV drie eikels, paalsgewijs geplaatst (Van Teyens); II. Een schuinbalk beladen met drie ringen (Van Besten); III. Drie aanziende moriaanshoofden, geplaatst 2:1 (Auwema).

In dit testament worden de volgende kinderen genoemd: Lucia Romelia, Oeno, Tinco, Hijma, Benedictus en Anna van Teyens.

In de Van Teyens Fundatie hangt van dit echtpaar een bijzondere rouwkas. Het is een zgn. tweelingkas, met daarin hun wapens.

Foto: Peter Karstkarel.